Bescheiden hoop
Hoezeer ik als raadslid ook betrokken ben bij de Haarlemmermeer, het is moeilijk om dezer dagen voorbij te gaan aan wat er elders, in Egypte gebeurt. Ondemocratische machthebbers die decennia standhouden blijken machteloos tegenover mensen die massaal hun vrijheid claimen.
In mijn leven mocht ik het eerder meemaken. Nelson Mandela in Zuid-Afrika en de val van de muur staan mij nog scherp voor de geest, maar ik herinner me ook de geleidelijke transitie van een dictatuur naar een democratische staat in Spanje eind jaren 70.
Elke keer valt op dat niemand van mening is dat mensen niet het recht hebben hun vrijheid te claimen. Soms zijn er strategische overwegingen om aan de kant van de ondemocratische machthebbers te blijven staan. Bijvoorbeeld omdat we bang zijn dat een democratisch gekozen regering erg antiwesters zal zijn en ons de toegang tot vitale grondstoffen ontzegt. Of omdat we blij zijn dat er één leider in het Midden-Oosten is die Israël erkent, zoals Hosni Moebarak, of omdat er één vijand van het expansieve Iran in de regio is, zoals Saddam Hoessein.
Maar hoezeer de strategische overwegingen ook te begrijpen en te billijken zijn, we weten dat ze hooguit tijdelijk gelden. We kunnen immers niet tot in lengte van dagen mensen hun fundamentele vrijheden ontzeggen omdat we bang zijn voor onze welvaart of invloed. We weten dat de structurele oplossing ligt in de vestiging van democratisch gekozen machthebbers die de fundamentele vrijheden van de burgers respecteren. De president van de Verenigde Staten, Barack Obama, zei op het vertrek van Moebarak dan ook niet voor niets dat niets minder dan werkelijke democratie aan het langste eind trekt.
Je kan zeggen dat weinig zo aanlokkelijk is als het westerse streven naar individuele vrijheid; uiteindelijk raakt iedereen besmet met het vrijheidsvirus. Maar je kan er ook anders tegen aankijken. Vrijheid is als ademen. Het komt met de mens. Onvrijheid is de onnatuurlijke toestand; het moet met geweld in stand worden gehouden. Niet ademen doe je ook pas als je daartoe wordt gedwongen. Vrijheid is de natuurlijke stand van zaken en er is beperkt optreden nodig om haar in stand te houden. Omdat het als het leven zelf is, is er zo weinig tegen in te brengen als mensen hun individuele vrijheid bevechten. En om dezelfde reden is de kracht van vrijheid sterker dan de macht van de knechting.
Wat ook opvalt is dat het de krachten van binnenuit zijn die de werkelijke verandering bewerkstelligen. Het zijn niet de boycots, niet de protestmanifestaties bij de ambassade en niet openlijke verontwaardiging van Nederlandse politici die het verschil maken. Als mensen zelf willen, dan, en slechts dan, komt er beweging. Bemoeienis van buiten verstoort en werkt in hoofdzaak averechts.
Dit plaatst belangrijke kanttekeningen bij wat wij vanuit het Westen kunnen doen. Militair ingrijpen is alleen bij uitzondering en dan weer pas na enorme inspanningen effectief, zo leert ook de recente geschiedenis. Ook morele verontwaardiging over en veroordeling van niet-westerse gewoonten en geloven stutten eerder het gezag van ondemocratische machthebbers dat dat zij de vrijheidskrachten dienen. Ook Obama is zich hiervan bewust en hij bood Egypte hulp aan “voor zover daarom wordt gevraagd”. Dat is alles behalve spierballentaal, misschien zelf lijdzaam gedrag en dat is ook precies wat nodig is.
Per saldo kunnen we hoopvol en moeten we bescheiden zijn. Hoopvol omdat in ons tijdsgewricht de individuele vrijheid aan een niet te stuiten opmars bezig is en bescheiden omdat wij vanuit het Westen hoofdzakelijk kunnen toekijken..
Derk Reneman, 13 februari 2011.
